Václav Havel

Home > Bekende personen > Václav Havel

Václav Havel

Václav Havel is geboren in 1936 in een familie, die de communisten omschreven als "bourgeois-reactionair". Het kan zeker niet ontkend worden, dat de familie bourgeois was. Voor diverse generaties was deze één van de rijkste en invloedrijkste Praagse dynastieën. Václav's opa richtte de beroemde Lucerna balzaal op en zijn oom was de oprichter van de Barrandov Film Studio's, die de fundamenten legde voor de Tsjechische filmindustrie. Maar om de familie als "reactionair" af te doen, deden de communisten de Havels eerder onrecht.

Václav Havel groeide op in en wereld van privileges, maar het was een wereld van politieke betrokkenheid, waar vragen werden gesteld, en er was een voortdurend debat over de centrale thema's van de dag. Zijn moederlijke opa was een prominente Tsjechoslowaakse diplomaat, die het ideaal omarmde van een geïntegreerd Europa. Een idee, dat in die tijd hopeloos naïef was. In Václav's jeugd kunnen we de wortels zien in zijn carrière zowel als schrijver als politicus.

Een van de populairste beelden in het buitenland over Václav Havel is die van de dichter, die was komen aandrijven van zijn literaire ivoren toren naar het Praags kasteel en de wereld van de politieke macht. Dit is echter een simpele voorstelling van zaken. Havel is net zoveel politicus, die toneelstukken schrijft, als hij een toneelschrijver is, die betrokken raakte in politiek. Het is niet correct om Havel's leven als dissident te idealiseren en te romantiseren. Of om zijn daaropvolgende politieke carrière eenvoudigweg als een gestage afname van artistieke puurheid naar de onherstelbaar compromitterende wereld van intrige, manipulatie en macht te zien.

Havel de politicus

„President Havel heeft het Tsjechische volk trots gemaakt en zeker heeft hij me zeer trots gemaakt om als Tsjech geboren te zijn en ik denk dat hij heel erg gemist zal worden in de internationale scene. Er zal een aanpassing zijn in verschillende opzichten, omdat voor een heleboel mensen het woord "Havel" synoniem is geworden aan "Tsjech". Havel heeft de Tsjechische Republiek en Praag werkelijk op de kaart gebracht in de periode na de Koude Oorlog.“ Voormalig VS staatssecretaris, Madeleine Albright, Praag, november 2002.

Havel was altijd al een politiek dier. Om als dissident te kunnen overleven, moest hij wel. Zijn grote politieke rivaal gedurende de dertien jaren sinds de val van het communisme, de voormalige minister-president Václav Klaus, is een van de politici, die zich daarvan zeer wel bewust is. De politieke strijd tussen deze twee mannen wierp een aardig licht op Havel's politieke standpunten. Václav Klaus is een partij-man and een pragmaticus. Hij gelooft dat de parlementaire democratie exclusief moet functioneren op basis van sterke en duidelijk identificeerbare partijen. In Klaus's opinie de politicus is allereerst en vooral verantwoording schuldig aan de kiezer. President Havel's politieke model is gebaseerd op het principe van het individu, dat de politicus is in hoofdzaak verantwoording schuldig aan zijn eigen geweten. Havel heeft vaak geprobeerd om de politieke houdgreep van de grotere politieke partijen af te zwakken. Terwijl voor Havel dit een recept is voor een "burgelijke maatschappij" gebaseerd op individuele verantwoordelijkheid, Klaus omschreef het als een manier om duistere politiek toneel te schapen, gebaseerd op wie je kent en welke macht je kunt uitoefenen in de achterkamertjes. Klaus heeft vaak gewezen naar de invloed van Havel's niet gekozen adviseurs op het Kasteel, terwijl Havel Klaus vaak heeft bekritiseerd als zo "pragmatisch", dat hij zijn morele principes zou kunnen opofferen en zijn kiezers vertrouwen zou kunnen verraden. Deze twist bereikte zijn hoogtepunt op 9 december 1997 in Havel's nu beroemde toespraak in beide Kamers, een week na de val van Klaus' regeringscoalitie. Havel veroordeelde breeduit de regering en was verpletterend kritisch op Klaus' leiderschap. Op zijn beurt was Klaus net zo verpletterend in zijn kritiek op de zorgdragende regering die daarop volgde, die samengesteld was uit een verzameling politici en technocraten en in Klaus' ogen de gevaren symboliseerden om politiek weg te nemen uit de handen van de partijpolitici.

Voor Havel diende de rol van president Masaryk in de eerste Tsjechoslowaakse Republiek als model. Klaus beargumenteerde, dat Masaryk - alhoewel hij zonder twijfel een groot staatsman was - onderhandse methodes gebruikte om zijn machtsbasis uit te bouwen op het Praagse Kasteel en mengde zich in de zaken van de regering. Met Havel, die het Kasteel verlaat, zal de definitie van de rol van president een van de interessantste zaken zijn in het debat en politiek manoeuvreren in de komende maanden.

Dertien jaar Havel als president

Václav Havel werd president van Tsjechoslowakije op 29 december 1989 op een grote golf van populariteit. Alhoewel zijn populariteit op en neer ging in de daaropvolgende 13 jaar, bleef hij een van de populairste Tsjechische politici. Maar sinds zijn aantreden werd controversiteit geen onbekende van Havel. Meteen na zijn aantreden, leidde zijn verontschuldigingen voor het uitzetten van de Sudeten Duitsers uit Tsjechoslowakije na de Tweede Wereld Oorlog tot gepasioneerde politieke debatten. De algehele amnestie, die hij afkondigde na zijn aantreden, leidde ook tot grote kritieken. En het was in 1990 dat sommige politici hem beschuldigde ondiplomatiek te zijn, toen hij China schoffeerde door de Dalai Lama uit te nodigen om Praag te bezoeken. De vriendschap tussen de twee mannen is echter gebleven gedurende Havel's tijd als president.

Terwijl de politieke ruzie tussen de politieke afgevaardigden van de Tsjechische en Slowaakse republieken escaleerde in 1991, bleef Havel sterk gekant tegen de verdeling van Tsjechoslowakije. In december 1991 stelde hij zonder succes voor tot een nationaal breed referendum, voor de mensen om te kunnen kiezen voor de toekomst van hun land. In de parlementaire verkiezingen in juni 1992, de ODS van Václav Klaus bleek de sterkste Tsjechische partij en de Beweging voor een Democatisch Slowakije als de sterkste kracht in Slowakije. Het werd al snel duidelijk, dat de twee partijen een wereld apart waren en zouden niet in staat zijn een federale regering te formeren. Bijna in een paar dagen begonnen de onderhandelingen om Tsjechoslowakije te laten beëindigen. Als protest Havel nam ontslag op 20 juli 1992 en trok zich onmiddellijk terug uit het publieke leven. Enkele van zijn politieke bondgenoten zagen dit als een misstap, hij zou moeten doorvechten tot het einde om de federatie te redden.

Op dat moment Havel verzekerde dat hij niet als president zou kunnen opereren voor een onafhankelijk Tsjechië, maar toen de verdeling realiteit werd, veranderde hij van mening. Op 26 januari 1993 kozen de Tsjechische afgevaardigden Václav Havel als de allereerste Tsjechische president. Hij bleef een onafhankelijke lijn volgen, vaak tot frustatie van de minister-president Václav Klaus.

In de periode van oorlog in Bosnië, Havel was meer uitgesproken in zijn steun tot militair ingrijpen dan Klaus' regering. Havel sprak ook zijn steun uit voor een nauwere politieke samenwerking met de landen in Midden-Europa. In tegenstelling tot Klaus, die de samenwerking beperkt diende te blijven tot het oprichten van een vrije handelszone. In 1994 leidde Havel een bijeenkomst van zeven Midden-Europese leiders in de Tsjechische stad Limomyšl, om zijn boodschap kracht bij te zetten.

1996 was een moeilijk jaar voor president Havel. In januari overleed zijn vrouw Olga na een lange strijd tegen kanker. Tijdens zijn presidentschap was zij bijzonder actief, en dat ging veel verder dan de passieve rol van een "first lady". Haar liefdadigheids werk was baanbrekend in de vroege jaren na de val van het communisme.

In december 1996 constateerde men longkanker bij de kettingroker Havel. Hij onderging een succesvolle operatie om een groot deel van zijn long te verwijderen. Talrijke artikelen verschenen over de "doodgaande president" in de internationale pers, maar in feite maakte de president een volledig herstel. In die tijd was zijn intieme vriendschap met de actrice Dagmar Veškrnová geen geheim, en de twee trouwden in januari 1997. De reacties in Tsjechië over het huwelijk waren verdeeld. Terwijl sommigen het als een romantisch sprookje zagen, benadrukten anderen dat Olga, zijn partner voor 40 jaar, slechts elf maanden daarvoor overleden was. Dagmar Havlová heeft nooit een gemakkelijke relatie gehad met de Tsjechische roddelpers en sommige politici beweerden, dat zij een overdadige invloed had op haar man's politieke activiteiten, maar beginnende spanningen zijn grotendeels verdwenen.

In 1997 verschenen serieuze scheuren in de Tsjechische economie en de illusie dat, in tegenstelling tot andere post-communistische landen, Tsjechië niet die pijnlijke economische overgang doorliep, verdween zeer snel. In mei was president Havel betrokken in een andere serieuze botsing met Václav Klaus' regering, volhoudende dat het zijn weg verloren had en geen ideeën meer had na jaren van freewheelen met de illusie dat de "onzichtbare hand van de markt" de economie zou kunnen trekken naar de 21e eeuw. Klaus was niet erg gelukkig. Aan het eind van november 1997, de fragile regering klapte uit elkaar, en Havel was het instrument die de zorgdragende regering samenhieldt, die het verving. Op 9 december hij lanceerde een volgende aanval op Klaus' politieke stijl in een toespraak in beide Kamers.

Havel werd op 20 januari 1998 herkozen als president van Tsjechië, maar in die tijd had hij behoorlijk wat vijanden in het parlement. Hij werd pas gekozen in de tweede ronde, en met een meerderheid van slechts één stem. In het voorjaar van 1998 botste Havel openlijk met de sociaal democraten, toen nog in de oppositie, maar op de rand van de komende macht in de algemene verkiezing van juni. Hij beschuldigde hen van spelen met vuur in hun eisen ten aanzien van een referendum voor het NAVO-lidmaatschap, en de uitgesproken sociaal democratische leider, Miloš Zeman, antwoordde door Havel te beschuldigen van arrogantie, gegeven de kleine meerderheid die hem had gekozen.

Spanningen met Zeman's sociaal democraten en Klaus' ODS gingen voort na de parlementaire verkiezingen in juni. Havel maakte er geen geheim van, van zijn forse tegenstand op het zogenaamde "oppositie overeenkomst", waaronder de ODS akkoord ging om de minderheidsregering van Zeman te tolereren. Terwijl Havel meer en meer betrokken raakte bij dagelijkse politieke ruzies, zijn populariteit kelderde en een opinie onderzoek toonde in januari 199 aan, dat voor de eerste keer hij het vertrouwen geniet van minder dan vijftig procent van de Tsjechen.

In maart 1999 Tsjechië werd lid van de NAVO. Havel was een van de krachtigste supporters van het NAVO lidmaatschap en de geallieerde leiders zinspeelden dat zijn internationale morele authoriteit een van de factoren waren om Tsjechië lid te maken. Ironisch genoeg, in de vroege dagen na de val van het communisme, Havel sprak toen de voorkeur uit om zowel het Warschau Pact als de NAVO te laten verdwijnen, en Europa vrij te maken van militaire pacts. Later verklaarde hij openlijk, dat hij zijn mening heeft veranderd. Binnen enkele weken na toetreding tot de NAVO, stond Tsjechië zijn eerste test te wachten in de alliantie, toen er militaire aanvallen op Servië en Kosovo kwamen. Vele Tsjechische politici twijfelden in hun steun aan de interventie en gaven gemengde politieke signalen, maar Havel sprak zijn volledige steun uit, zeggende dat de aanvallen „absoluut noodzakelijk zijn in de gegeven situatie“.

Zijn politieke strijd met de twee grootste politieke partijen, de Sociaal Democraten en de ODS ging voort, terwijl de twee partijen overwogen voor grondrechtelijke veranderingen die de presidentiële macht aanzienlijk zou inperken. Havel zei dat hij niet wilde verworden tot een "mechanische pop".

Aan het eind van november 2000 toonde president Havel zijn echte macht in het aanstellen van een nieuwe gouverneur, vice-gouverneur en een gouvernementele raad van de Tsjechische Nationale Bank, tegen de wil van de regering. Het Constitutionele Gerechtshof ondersteunde Havel's beslissing.

In de laatste jaren van zijn termijn, verscheen president Havel niet vaak openbaar, en hield zich in het politieke debat slechts bij gelegenheid bezig - zoals bij het aanstellen van een gouverneur voor de Tsjechische Nationale Bank - waar hij voelde dat hij zijn echte invloed kon aanwenden. Zijn afwezigheid werd het duidelijkst gevoeld tijdens de vreselijke watersnood van augustus 2002, toen Havel terugkeerde van vakantie van zijn villa in Portugal, alleen nadat de watersnood al dagen aanhield.

Kijkende naar de periode van Havel als president in functie in zijn geheel, dan is het duidelijk dat zijn vertrek een enorm vacuum zal achterlaten in de Tsjechische politieke scene. Madeleine Albright heeft ongetwijfeld gelijk als ze zegt: „er zal een aanpassing komen op verschillende manieren, omdat voor veel mensen de woorden "Havel" en "Tsjech" synoniem zijn. Havel heeft Tsjechië en Praag werkelijk op de kaart gezet in de periode na de Koude Oorlog.“

Havel de dissident

De problemen voor de familie Havel begonnen in 1939 met de bezetting door de Nazi's en duurde voort in de jaren na de oorlog. Met de communistische coup in februari 1948 verloor de familie haar rijkdom. In 1952 moesten ze de Lucerna balzaal verlaten, die ze in eerste instantie mochten beheren in de drie jaar ervoor toen deze al geconfisceerd was, De "bourgeois" Václav mocht geen studie beginnen, die iets met kunst van doen had. Het regime wilde ingenieurs en technici en de ingekrompen kunst en menswetenschappen faculteiten waren vrijwel uitsluitend het domein van de Communistische Partij. Dus studeerde Havel voor twee jaar aan de Tsjechische Technische Universiteit in Praag.

Hij was geïnteresseerd in dichtkunst en toneel al vanaf het begin, en als teener was zijn favoriete schrijver Franz Kafka. Havel was 20 toen hij Olga Šplichalová ontmoette, en ze zouden elkaar vrijwel dagelijks ontmoeten in het Praagse café Slavia. Haar wortels konden niet verder af liggen van de zijne. Zij groeide op in grote armoede in de arbeiders wijk Žižkov, maar ze hebben altijd beweerd, dat hun verschillen juist een ideaal complement van elkaar waren. Vanaf hun huwelijk - tot haar dood in 1996 - zij was altijd de persoon die Havel's schrijven als eerste las, en die hem het meest steunde en de beweging, die hij vertegenwoordigde. Havel's latere "Letters to Olga" (Dopisy Olze), die hij vanuit de gevangenis schreef, werd een van de meest wijdverbreide boeken over de hele wereld.

Een vormende periode in Havel's leven was de militaire dienst. Hij werd geconfronteerd met een ruwe wereld, ver verwijderd van het grotendeels onbevangen leven in de Praags literaire en sociale elite. Het was juist in deze periode dat hij zijn eerste experimenten deed met theater, en maakte altijd gebruik van de ervaring als iets positiefs.

Havel begon in ernst met het schrijven van toneelstukken in de late jaren 50, werkzaam als decor-schuiver en toneel technicus in Praags ABC theater. Dit was een tijd toen het Tsjechisch theater zich ontdeed van het Stalinistische omhulsel en begon de stimulerende invloeden te voelen van het "Absurdistische Theater", vooral van Eugene Ionesco en Samuel Beckett.

In 1960, Havel verhuisde naar het Theater op de Ballustrade, en op hetzelfde moment studeerde hij een schriftelijke cursus toneel aan de Theaterfaculteit van de Academie van Muzikale Kunsten. Hij schreef "Het Tuin Feest" in 1963 en dit werd uitgevoerd op het Theater op de Ballustrade, evenals "Het Memorandum" uit 1965 en "De Toegenomen Moeilijkheid van Concentratie" uit 1968.

Deze periode werd gemarkeerd door een belangrijke verslapping van de sterke communistische politieke grip en het markeerde ook het begin van Havel's politieke betrokkenheid. Hij werd voorzitter van de Club van Onafhankelijke Schrijvers en hij zat ook in de redactionele raad van de niet-Marxistische culturele maandblad "Tvář". Er waren eindeloze politieke debatten, maar in die tijd waren Havel's politieke strijden grotendeels beperkt tot de culturele sfeer.

Dat veranderde in 1968. In april, op het hoogtepunt van de Praagse Lente, Havel schreef een artikel voor het literaire weekblad "Literární listy", dat werd zelfs geacht uitdagend te zijn in de periode van "socialisme met een menselijk gezicht". In dat artikel riep hij op tot politieke pluriformiteit en een einde te maken aan de één-partij heerschappij.

De onderdrukking van de Praagse Lente bracht een einde aan het idee om buiten de politiek te blijven. Havel was actief in de discussie die leidde tot het schrijven van het manifest "Tien Punten" in juli en agustus 1969. Het document veroordeelde de Warschau Pact invasie en de nieuwe orde die daarvoor in de plaats kwam.

Niet verbazingwekkend, dat Havel al snel een "verbannen" schrijver werd. Zijn boeken en zijn toneelstukken konden niet langer meer gepubliseerd worden of opgevoerd worden en werden weggehaald uit de bibilotheken. In 1970 werd hij publiekelijk veroordeeld op de Tsjechoslowaakse televisie en radio, alsmede in de partijkrant Rudé Právo. Hij werd een dissident, met alles wat dat label inhoudt.

Havel's volgende belangrijke initiatief was zijn brief "Brief aan Husák" in 1975, een open brief aan de Tsjechoslowaakse president. De brief was een gepassioneerde oproep om een halt toe te roepen aan het proces, wat de communisten eufemistisch "normalisatie" noemden, waaronder de bevolking getiranniseerd werd door het accepteren van een nieuwe orde door angst. De brief is een briljante omschrijving van die tijd. In tegenstelling tot de jaren 50, toen de mensen nog niet voor hun leven vreesden. In plaats daarvan moedigde het regime mensen zich terug te trekken omwille van de veiligheid van het leven van hun familie. Door het gebruik van de wortel en stok methode, zorgden de communisten voor materiële veiligheid en een toenemende levensstandaard in ruil voor gehoorzaamheid. Het alternatief van gehoorzaamheid was een volledige maatschappelijke uitsluiting: „Vanwege de angst zijn baan te verliezen, onderwees de leraar dingen, waarin hij niet gelooft; angst voor zijn toekomst, de leerlingen herhalen het na hem; voor de angst om niet verder te kunnen studeren, de jongeman sluit zich aan bij het Jongeren Verbond en neemt deel aan alle dingen die noodzakelijk zijn; angst dat onder het monsterachtige systeem van politieke verdiensten, zijn zoon of dochter niet het vereiste aantal punten zal verkrijgen om op de lijst van een school te komen, leidt de vader om op alle manieren zijn verantwoordelijkheden te nemen en "vrijwillig" dat te doen wat vereist is.“ De totale illusie die gecreërd werd, schreef Havel, was een maatschappij die compleet als eenheid achter zijn leiderschap staat. In de brief bekritiseerde hij tevens het geleidelijke schrappen en herschrijven van de geschiedenis. Zoals andere dissidenten, was hij teleurgesteld in de passiviteit van vele burgers, en hij probeerde te strijden voor een nieuwe atmosfeer. In plaats van te bezwijken aan de angst, die de Tsjechen en Slowaken ingeramd kregen sinds 1950, was het noodzakelijk risico's te nemen en op te staan tegen de machtigen. Een van Havel's centrale principes als dissident was zijn oproep aan de mensen om te leven in een staat van innerlijke vrijheid, te proberen zich te gedragen alsof ze leven in vrijheid. Het was een simpel idee, maar bevrijdend.

1976 zag een verdere grotesque episode in de geschiedenis van de "normalisatie". Muzikanten van de experimentele band "Plastic People of the Universe" werden gearresteerd. Een absurde, maar uiterst symbolisch verhoor begon, dat licht bracht op de mate waarin het regime het culturele leven wilde onderdrukken en lieten buitenlandse journalisten, die het verhoor observeerde, verstomd doen staan van de Kafkaeske natuur van het regime. Havel en andere dissidenten twijfelden alvorens betrokken te raken, omdat The Plastic People muzikanten waren, en geen politieke dissidenten, en hun betrokkenheid zou onmidddellijk het hele debat politiseren. Maar al snel werd duidelijk dat het een politiek thema was, en de rechtzaak werd een schertsvertoning voor een dwarsdoorsnede van alle mensen, die ongelukkig waren met het regime, van rockmuzikanten tot katholieke priesters. In dat opzicht maakte het de weg vrij tot het beroemde initiatief van de dissidente beweging Charta 77.

Charter 77 was vooral Havel's kindje, alhoewel hij het niet alleen schreef. Het was een oproep aan de regering de fundamentele menselijke rechten en vrijheden te respecteren, die Tsjechoslowakije zichzelf had opgelegd door het ondertekenen van het Internationale Convenant voor Burgelijke en Politieke Rechten in Helsinki in 1975. Op 5 januari 1977 toen Charter 77 was gepubliceerd, had het al 242 ondertekenaars.

Het regime lanceerde een krachtige campagne tegen dit "anti-socialistische", "demagogische" document, en niet verbazingwekkende vond Havel zichzelf achter de tralies voor de eerste keer in zijn leven, beschuldigd van het omverwerpen van de staat. Hij had moeite het hoofd te bieden aan het leven in de gevangenis en riep de autoriteiten op hem vrij te laren. Wanneer ze hem vertelden dat zijn mede dissidenten Charter 77 hadden opgegeven, accepteerde Havel dat Charter beëindigd was en stemde toe dat hij niets meer daarmee van doen zou hebben. Bij zijn vrijlating in mei ontdekte Havel dat ze tegen hem gelogen hadden en dat Charter 77 wel in leven was. Hij schreef een artikel waarin hij uitlegde hoe de autoriteiten hem misleid hadden. Op hetzelfde moment was hij kritisch op zichzelf voor zijn naïviteit om hen te geloven en wat hij bemerkte als zijn eigen lafheid in het zicht van enige druk.

Vanaf augustus 1978 stond Havel onder constante politie toezicht en de politie deed alles wat ze konden om hem te pesten opdat hij zou emigreren. Het was slechts een kwestie van tijd, dat hij weer gearresteerd werd. In april 1979 was hij mede oprichter van het comité voor de verdediging van de onterecht onderdrukten, het streven was om dissidenten te helpen en hun families het hoofd te kunnen bieden aan materiële, financiële en psychologische druk, die ze ondergingen. Een maand later, zestien leden van het comité werden gearresteerd, inclusief Havel.

Havel weigerde het aanbod om naar de Verenigde Staten te emigreren, en in oktober 1979 onderging hij een rechtszaak. Er werd beweerd dat het comité voor de verdediging van onterecht onderdrukten een illegale en anti-socialistische organisatie was. Te midden van geweldige internationale protesten werd Havel veroordeeld tot vier jaar gevangenis. Uit solidariteit voerden theaters in heel Europa (inclusief Warschau) producties op van zijn toneelstukken. De "Brieven aan Olga" dateren uit die tijd.

Na zijn vrijlating in 1983 wijdde Havel de meeste tijd aan zijn buitenhuis Hradeček in Noord-Oost Bohemen, en het was daar, waar hij zijn meest toegejuichte werk "Largo Desolato" schreef. In het zog van Havel's vier jaren in gevangenis, is er een sterk autobiografisch element in het toneelstuk, dat te maken heeft met een "post-gevangenis-psychose".

In het midden en het einde van de jaren 80 werd Havel steeds meer meegesleurd in de politiek en vond hij minder en minder tijd om te schrijven. Alhoewel hij in die tijd zeker niet zou kunnen dromen dat hij binnen een paar jaar president zou worden, was deze periode een goede voorbereiding op zijn latere carièrre. Nadat Michael Gorbatsjov het proces van "perestrojka" in de Sovjet Unie lanceerde, begonnen de Tsjechoslowaakse hardliners langzaam maar zeker hun grip te verliezen. Een hele reeks van belangrijke politieke figuren kwamen vanuit het buitenland naar Praag, om zowel de vertegenwoordigers van het regime te ontmoeten, als ook om open ontmoetingen te hebben met Havel en andere dissidenten, culmineerde in het nu legendarische ontbijt van president Mitterand met dissidenten in de Franse ambassade in 1988.

In oktober 1988 was Havel betrokken bij het schrijven van het manifest "Democratie voor iedereen", wat was behoorlijk wat krachtiger in bewoording dan Charter 77. Het riep op tot een einde van de leidende rol van de communistische partij. Op dat moment was dat niet zo'n vergaande eis als het zou lijken. Niet zolang daarvoor passeerde in het Hongaarse parlement juist zo'n resolutie. Het manifest was voldoende om de steeds nerveuzer en onzeker wordende autoriteiten te inspireren tot het arresteren van Havel op 27 oktober, de dag voor de 70e verjaardag van de oprichting van Tsjechoslowakije. Rond de 5000 mensen verzamelden zich op het Václavské náměstí om deze verjaardag te gedenken, maar de politie verjoegen hen met krachtige hand. In het bewustzijn van de mensen vernietigde dit het vertrouwen die de mensen nog mochten hebben in het regime, dat het zich verbond aan de "perestrojka".

Havel werd vrijgelaten een dag na zijn ontbijt met Mitterand, op 10 december 1988, en het was hem toegestaan om de eerste officieel toegestane demonstratie toe te spreken op het Škroupovo náměstí in Praag.

De communisten - die zich in steeds sterkere mate hysterisch en onvoorspelbaar gedroegen - onderdrukten alweer een maand later op het moment dat de 20e verjaardag van de dood van Jan Palach gevierd werd, degene, die zichzelf verbrandde uit protest tegen de Sovjet bezetting in januari 1969. Ze arresteerden een groep die in elkaar verstrengeld bij het standbeeld van de heilige Václav lagen. Havel observeerde dit van een afstand, maar dat was voldoende om hem eveneens te arresteren. Bij zijn verhoor op 21 februari 1989, Havel werd schuldig bevonden en veroordeeld tot negen maanden, voor de "misdaad" in de straat te staan. Havel zei bij zijn verdediging: "Ik hoop dat de staatsapparatus spoedig zal stoppen met zich te gedragen als de lelijke zuster, die de spiegel breekt, omdat ze het de schuld geeft voor wat ze ziet." Nadat een massieve petitie was gelanceerd, werd Havel in mei vrijgelaten.

Havel was het drijvende kracht achter het volgende manifest, getiteld "Een Paar Regels", alweer oproepende tot hervorming. Deze keer ondertekenden 30.000 mensen het, een teken van het groeiende protest.

Havel was niet in Praag op de dag dat gemarkeerd werd door het begin van de Fluwelen Revolutie, 17 november 1989. Hij had met opzet besloten om naar Hradeček op de dag dat een studentendemonstratie was uitgeroepen om de studentenleider Jan Opletal te herdenken, die in 1939 door de Nazi's was vermoord. De golf van protesten die volgde op de geweldadige onderdrukking van de politie van die demonstratie was de catalysator voor de val van het regime, dat ineenstorte binnen enkele dagen als een kaartenhuis.

Twee dagen later, op 19 november, Občanské Forum werd opgericht in het theater Cinoherní Klub. Havel was daar, en alhoewel hij niet de publieke debat leidde, was het al snel duidelijk dat hij in staat was de verschillende krachten te bundelen die riepen om verandering. Zij jaren als sleutel figuur in de dissidenten beweging had hem voorbereid als onderhandelaar en hij toonde de geschiktheid datgene te bewoorden, wat de mensen voelden, maar niet konden uitdrukken. Alhoewel hij voorheen nauwelijks bekend was bij een breder publiek, werd hij onmiddellijk de ventrale figuur van de Fluwelen Revolutie. Op 22 november, hij sprak voor het eerst de menigten toe op het Václavské náměstí vanaf het balkon van de drukkerij Melantrich. Ten tijde van de gesprekken met de communistische premier Ladislav Adamec vier dagen later, was duidelijk dat de strijd al was gewonnen.

Het is onwaarschijnlijk dat Havel actief naar het presidentschap heeft gezocht, en het is duidelijk dat Olga tegen het idee was dat haar man naar het Kasteel gedreven werd. Zij heeft voor de grap zelfs gedreigd van hem te scheiden.

Echter, het idee begon al zeer vroeg te circuleren ten tijde van de Fluwelen Revolutie. Het werd duidelijk dat de president of Havel of Alexander Dubček zou moeten zijn, de veteraan van de Praagse Lente. Dubček maakte duidelijk, dat hij de taak wel op zich wilde nemen, maar vrijwel alle leidende figuren van Občanské Forum kwamen al snel tot de conclusie dat hij al te lang politicus af was. Hij gaf de indruk van een oude man, gebroken door de teleurstellingen van het verleden. Dat in tegenstelling to Havel, die in hoge mate charismatisch was en in het midden stond van alle gebeurtenissen. Občanské Forum koos Havel als hun presidentiële kandidaat en liet het aan Havel om het nieuws aan Dubček te brengen - één van die pijnlijke momenten van de Fluwelen Revolutie. Op 28 december werd Alexander Dubček gekozen tot voorzitter van de Tsjechoslowaakse Federale Assemblee en op 29 december (ironische genoeg nog in de tijd dat deze nog door de communisten werd gedomineerd) werd Václav Havel gekozen tot president van de Tsjechoslowaakse Socialistische Republiek.

Top

Aanbevolen minimale resolutie is 800x600